10.10.2018

“Có một cây là có rừng” – Kết nối các thủ lĩnh trẻ vì một Việt Nam xanh hơn

“Có một cây là có rừng” là chủ đề của Diễn đàn Thanh niên Việt Nam và Phát triển bền vững (VYS) 2018, diễn ra từ 10 – 16 tháng 8 tại Hội An, Việt Nam. Trong không gian xanh của Khu du lịch sinh thái nhà vườn Triêm Tây, hơn 50 thủ lĩnh môi trường đến từ khắp cả nước đã tích cực tham gia thảo luận về các vấn đề môi trường và biến đổi khí hậu, thông qua những hoạt động đa dạng với tính tương tác cao. Diễn đàn do Trung tâm Sống và Học tập vì Môi trường và Cộng đồng (Live & Learn) tổ chức với sự hỗ trợ từ Viện Friedrich Ebert (FES) Việt Nam.

Lịch học đầy màu sắc. Mỗi ngày là một chủ đề riêng.

Học về đa dạng sinh học bằng cách quan sát thiên nhiên

Khang Hưng, 12 tuổi, đang chia sẻ về bản đồ tư duy về ô nhiễm không khí mà em tự xây dựng

Thăm Xưởng tre Taboo

“Cùng nghĩ xem ta có thể làm gì cùng nhau ở Miền Trung”

Có một cây là có rừng, và rừng sẽ lên xanh, chắc chắn.

Việt Nam là một trong các quốc gia chịu ảnh hưởng nặng nề nhất do biến đổi khí hậu, cùng lúc đó cũng đứng thứ 4 trong số các quốc gia châu Á thải nhiều rác nhựa nhất ra biển. Trong những năm gần đây, phong trào “sống xanh” tại Việt Nam ngày càng được lan tỏa rộng rãi, chủ yếu nhờ sự khởi xướng và dẫn dắt của các bạn trẻ. Các nhóm thanh niên cũng như các cá nhân trên cả nước đã và đang cất lên tiếng nói về các vấn đề môi trường thông qua nhiều hình thức khác nhau, từ các trang blog chia sẻ thông tin cho đến các sự kiện dọn rác. Tuy nhiên, các nhóm này cũng gặp phải nhiều rào cản và thách thức do thiếu kiến thức chuyên môn, kinh nghiệm cũng như hỗ trợ tài chính. Ở một quốc gia đang phát triển như Việt Nam, nơi phần đông dân chúng đang hướng đến lối sống tiêu thụ và ít để tâm đến những hậu quả môi trường và khí hậu do lối sống đó gây ra, thì những nỗ lực của các nhóm thanh niên cũng thường bị đánh giá là nhỏ lẻ và rời rạc, không thực sự tạo ra nhiều tác động.

Kể từ năm 2009, Live & Learn đã tổ chức diễn đàn thanh niên định kỳ hàng năm với tên gọi “Diễn đàn Thanh niên Việt Nam và Phát triển bền vững”. Diễn đàn nhằm cung cấp cho các thủ lĩnh trẻ những kiến thức và nhận thức cần thiết để liên hệ các vấn đề biến đổi khí hậu và phát triển bền vững với đời sống hàng ngày, nguồn lực để hành động ở cấp độ địa phương, và một không gian để lên tiếng và chia sẻ các kiến thức cũng như kinh nghiệm về chủ đề này. Từ đó, các sứ giả xanh này sẽ truyền cảm hứng, nhân rộng kiến thức và tinh thần hành động vì khí hậu tới thêm nhiều bạn trẻ, cộng đồng và tổ chức trong nước. Nhận thấy tầm quan trọng của hoạt động này, FES Việt Nam đã hỗ trợ Live & Learn thực hiện VYS từ năm 2016 đến nay.

Năm nay, Diễn đàn được tổ chức trong vòng 6 ngày từ 10 – 16 tháng 8 tại Nhà vườn Triêm Tây – một khu du lịch sinh thái do Kiến trúc sư Bùi Kiến Quốc xây dựng với mục tiêu bảo tồn và bảo vệ ngôi làng Triêm Tây trước nguy cơ bị biến mất do sạt lở bờ sông. Hơn 50 thủ lĩnh môi trường trẻ từ nhiều độ tuổi, vùng miền và chuyên ngành khác nhau được lựa chọn tham gia Diễn đàn thông qua một vòng tuyển chọn. Mỗi thành viên đều đang hoạt động trong một dự án/đội nhóm hoặc sáng kiến môi trường, mỗi thành viên đều như một cái cây đang làm việc của mình: cung cấp dưỡng khí trong lành và tỏa bóng mát. Và Diễn đàn chính là một khu rừng, nơi những cái cây được nuôi dưỡng và gắn kết thông qua nhiều hoạt động đa dạng bao gồm tập huấn, chia sẻ, kể chuyện, thực địa và kết nối mạng lưới.

“Có hiểu mới có thương”

Trong thời đại của biến đổi khí hậu và khủng hoảng môi trường, chúng ta thường cảm thấy giận dữ và có những phản ứng mạnh tức thời đối với bất cứ tác nhân nào mà ta cho là nguyên nhân vấn đề. Tuy nhiên, những phản ứng như vậy sẽ chỉ tạo ra thêm vấn đề nếu chúng ta không thấu hiểu được nguyên nhân cốt lõi cũng như động cơ của các bên liên quan khác nhau. Hiểu được một vấn đề cụ thể cũng như bức tranh toàn cảnh chính là chìa khóa mở ra các giải pháp bền vững và phi bạo lực.

Trong 4 ngày đầu của diễn đàn, các thành viên được học và thảo luận về bức tranh phát triển bền vững trên thế giới và tại Việt Nam, cùng những kiến thức cơ bản liên quan đến ô nhiễm môi trường, bảo tồn đa dạng sinh học, sản xuất sạch hơn và an ninh năng lượng. Bởi mỗi thành viên đang làm việc với các vấn đề môi trường khác nhau với cách tiếp cận khác nhau, các hợp phần tập huấn này cung cấp cho các bạn một bức tranh toàn cảnh và hệ thống hơn về chuyện gì đang xảy ra, mối tương quan giữa các vấn đề và các giải pháp toàn diện dựa trên những giá trị cốt lõi. Các hợp phần tập huấn do các chuyên gia trong ngành hoặc những cá nhân đang trực tiếp thực hành đảm nhiệm, mỗi hợp phần đều có không gian mở cho các thành viên thảo luận và chia sẻ từ góc độ cá nhân. Phương thức tập huấn cũng đa dạng, bao gồm từ kể chuyện, hoạt động ngoài trời cho đến học qua trải nghiệm. Kiến thức và con số khô khan dễ bị trôi đi rất nhanh, nhưng cảm xúc và trải nghiệm có được thì vô cùng đáng nhớ.

Chia sẻ chính là quan tâm

Thành ngữ Việt Nam có câu “Học thày không tày học bạn”. Từ chàng trai người H’Mong khởi nghiệp với hợp tác xã tinh dầu của riêng mình nhằm bảo tồn thảo mộc và cung cấp sinh kế địa phương, đến cô gái thủ lĩnh nhóm trồng cây đã trồng hàng trăm cây xanh trong thành phố, mỗi thành viên đều có cơ hội đứng trên “sân khấu” để chia sẻ về các công việc và sáng kiến mà các bạn đang thực hiện nhằm ứng phó với biến đổi khí hậu và giải quyết các vấn đề môi trường. Sau mỗi phần chia sẻ, các thành viên còn lại sẽ đặt câu hỏi và góp ý phản hồi, giúp chủ nhân sáng kiến cải thiện và có thêm những ý tưởng mới.

Ngoài ra, mỗi buổi tối là thời gian để các thành viên ngồi cùng nhau và lắng nghe những câu chuyện đến từ các khách mời – những người nói và làm: Một nhân viên tổ chức phi chính phủ đã nghỉ việc và trở thành một blogger-nông-dân với hành trình tìm về lối sống hòa hợp với thiên nhiên và giảm thiểu tác động môi trường; một cô gái sáng lập thương hiệu xà bông thiên nhiên nói không với bao bì nhựa và dầu cọ; một cựu giảng viên tin học được biết đến qua những chiếc ống hút cỏ bàng và ống hút tre anh cẩn thận tự tay làm để thay thế ống hút nhựa; một nghệ sĩ nổi tiếng quyết định sáng lập nên Vietnam Sustainable Space (Không gian Bền vững Việt Nam)… Những câu chuyện này là nguồn cảm hứng cho các bạn trẻ, cho các bạn thêm niềm tin, lòng dũng cảm và động lực để theo đuổi con đường đã chọn. 

Trăm nghe không bằng một thấy

Hội An là một địa điểm đặc biệt tại Việt Nam, không chỉ vì khu phố cổ nổi tiếng được bảo tồn nguyên vẹn, mà còn vì ở đây có rất nhiều các mô hình kinh doanh bền vững và quan tâm đến môi trường.

Các thành viên Diễn đàn đã có nửa ngày đi thực địa trên những chiếc xe đạp, tham quan Hội An và khám phá những địa điểm thân thiện với môi trường, bao gồm Vietnam Sustainable Space, Xưởng tre Taboo và U-café Hội An. Tuy nhiên đây không chỉ là chuyến tham quan thông thường. Các thành viên được chia thành những nhóm nhỏ và đi thăm những địa điểm khác nhau với nhiệm vụ quan sát và ghi chép về những điểm “xanh” và “chưa xanh” tại những nơi đó (ví dụ: sử dụng năng lượng và nước, xử lý chất thải, nguồn nguyên vật liệu, chính sách môi trường, v..v), và phỏng vấn nhân viên/chủ cửa hàng về câu chuyện và tầm nhìn của doanh nghiệp. Sau khi trở về, các nhóm sẽ chuẩn bị và trình bày trước cả Diễn đàn về những nơi mà các bạn đã ghé qua.

Ba cây chụm lại nên hòn núi cao

Vẫn là một câu tục ngữ khác của Việt Nam: “Một cây làm chẳng nên non, ba cây chụm lại nên hòn núi cao”. Kết nối mạng lưới là một phần quan trọng của Diễn đàn. Ngay từ ngày đầu tiên, các thành viên đã được chia về 5 “nhà”, mỗi nhà đều có đầy đủ đại diện từ các nhóm độ tuổi, vùng miền, giới tính và chuyên môn khác nhau để đảm bảo tính đa dạng. Trong suốt 6 ngày Diễn đàn, các thành viên trong nhà làm việc cùng nhau để chuẩn bị phòng học, tổ chức trò chơi khởi động, dọn dẹp và bưng bê đồ ăn cho tất cả mọi người. Thông qua các hoạt động này, các bạn tự nhiên sẽ hiểu nhau nhiều hơn và vun đắp những tình bạn vững bền kể cả sau khi rời Diễn đàn.

Vào ngày cuối cùng của Diễn đàn, các thành viên tập trung theo miền và thảo luận về các kế hoạch hợp tác trong tương lai để triển khai các hoạt động môi trường tại địa phương. Từng thành viên lần lượt chia sẻ về việc mình đang làm trong lĩnh vực môi trường và BĐKH, cũng như nguồn lực mà họ có thể chia sẻ với cả nhóm. Sau phần chia sẻ này, các nhóm sẽ xây dựng kế hoạch hành động trong tương lai của từng miền và chia sẻ lại trong nhóm lớn.

Các nhóm đều nhận thấy rằng có rất nhiều nguồn lực phi-tài-chính mà các bạn có thể chia sẻ với nhau, từ địa điểm họp và tổ chức sự kiện cho đến nơi ăn ở miễn phí cho các thành viên đến từ tỉnh thành khác. Tất cả thành viên đều rất háo hức mong đợi để có thể cùng nhau làm việc, hướng đến một tương lai tốt đẹp hơn.

Và rừng sẽ lên xanh

“Sau khi Diễn đàn kết thúc, các bạn sẽ trở về địa phương của mình, về với cuộc sống thường nhật. Những kiến thức và số liệu học được ở đây có thể bị lãng quên, nhưng những giá trị mà các bạn gieo mầm và tình bạn mà các bạn xây đắp sẽ còn ở lại. Chúng tôi hy vọng các bạn sẽ tiếp tục nuôi dưỡng những giá trị và tình bạn ấy, để cùng nhau biến Việt Nam trở thành một nơi tốt đẹp hơn.”

Diễn đàn khép lại vào buổi sáng ngày 16.8 với nhiều nước mắt, những cái ôm chặt, những lá thư viết tay và những lời hứa. Nhưng đó chưa phải là kết thúc. Ngay sau Diễn đàn, những cái cây đã lại cùng nhau tụ hội trong rất nhiều hoạt động khác nhau: Tham quan nhà máy bia Heineken Hà Nội để tìm hiểu về các thực hành bền vững, tham gia tập huấn của GreenID Việt Nam về năng lượng bền vững, tổ chức một talk show về lối sống không rác thải tại Đà Nẵng, cùng tham dự World Clean Up Day tại TP Hồ Chí Minh… Khi nhìn vào bức tranh toàn cảnh, chúng ta có thể thấy được rất nhiều hy vọng từ các bạn trẻ này – những cái cây đang làm tốt nhất việc của mình – là XANH.

 

 

Friedrich-Ebert-Stiftung
Văn phòng Việt Nam 

7 Bà Huyện Thanh Quan
Ba Đình 
Hà Nội  - Việt Nam
Hòm thư 44

+84   24 38455108
+84   24 38452631

mail(at)fes-vietnam.org

về đầu trang