27.05.2020

Cuộc sống hậu phong tỏa: Câu chuyện thành công của Việt Nam trong cuộc chiến chống COVID-19

Thành công đáng kể trong việc giữ số ca nhiễm virus corona ở mức thấp và chưa ghi nhận bất kỳ ca tử vong nào cho phép Việt Nam từ từ mở cửa khởi động lại nền kinh tế. Cuộc sống người dân cũng dần trở về quỹ đạo vốn có, một điều tưởng như đã vắng bóng trong nhiều tháng qua. Tại sao vòng quay COVID-19 ở Việt Nam so với các nước khác trong khu vực lại có sự khác biệt rõ rệt đến vậy?

View over Hanoi (c) istock / LordRunar

Câu chuyện thành công của Việt Nam trong cuộc chiến chống virus corona thường ít được chú ý đến. Trong khi số ca nhiễm vẫn tăng ở các quốc gia trong khu vực ASEAN và các nước khác trên thế giới, Việt Nam lại có thể sớm nới lỏng các biện pháp hạn chế và giãn cách từ ngày 23/4/2020. Cho đến nay, Việt Nam mới chỉ ghi nhận 325 ca nhiễm và chưa có bất kỳ ca tử vong nào liên quan đến COVID-19.

Thoạt nhìn, Việt Nam có vẻ là quốc gia dễ bị tổn thương trước sự bùng phát virus ở diện rộng như bao quốc gia khác trên thế giới. Với sự hội nhập kinh tế toàn cầu, Việt Nam là một trung tâm thương mại và là địa điểm du lịch nổi tiếng đối với du khách quốc tế. Hơn nữa, Việt Nam có chung đường biên giới với Trung Quốc và tiếp nhận một lượng lớn công dân Việt Nam trở về từ các quốc gia chịu tác động nặng nề nhất từ đại dịch COVID-19. Vậy làm thế nào mà Việt Nam có thể chống đỡ trước khủng hoảng, vượt qua thách thức và giành chiến thắng? Đáp án ngắn gọn là: Thông tin rõ ràng và có sự phối hợp tích cực giữa chính quyền và công dân.

Không phải phép màu mà lập trường kiên định

Nhân tố đầu tiên giúp Việt Nam bước đầu vượt qua khủng hoảng là sự phản ứng nhanh chóng, kịp thời và lựa chọn cách tiếp cận mang tính chiến lược. Ngay từ ngày 27/1/2020, Thủ Tướng Nguyễn Xuân Phúc nêu rõ việc chính phủ sẵn sàng chấp nhận tổn thất về mặt kinh tế để bảo vệ sức khỏe và tính mạng của người dân. Bên cạnh đó, kinh nghiệm khi chống SARS năm 2003 và ý thức rõ ràng về nguồn lực vật tư ý tế hạn chế đã thôi thúc Việt Nam phải gấp rút áp dụng các biện pháp giãn cách xã hội trên diện rộng và hạn chế đi lại từ sớm. Tận dụng triệt để hệ thống chính quyền với các cấp từ trung ương đến địa phương, Việt Nam đã huy động nhiều nguồn lực nhất có thể để truy tìm và khoanh vùng những người tiếp xúc, từ đó ngăn chặn sự phát tán của virus.

Mảnh ghép thứ hai chính là thông tin, tuyên truyền rõ ràng và tương tác kịp thời giữa nhà nước và công dân. Việt Nam không phụ thuộc vào ứng dụng phức tạp để truy tìm người tiếp xúc như nhiều quốc gia khác đang cố gắng thực hiện mà thực tế chỉ áp dụng biện pháp thông tin, tuyên truyền với chi phí thấp. Các chiến dịch nâng cao nhận thức thông qua loa đài, báo chí, mạng xã hội và các phương tiện khác như video ca nhạc đã tiếp cận đươc đông đảo người dân Việt Nam. Công dân được hỗ trợ và cập nhật thông tin nhanh chóng về những diễn biến mới nhất và các khuyến cáo y tế thông qua trang web, tổng đài, tin nhắn và các ứng dụng điện thoại khác. Một ví dụ điển hình là chiến dịch kêu gọi rửa tay với vũ điệu #GhenCovy do Bộ Y tế khởi xướng đã được lan truyền mạnh mẽ khi những cá nhân có ảnh hưởng trên mạng xã hội tự sáng tạo điệu nhảy để lắc lư theo giai điệu vui nhộn của video mang ý nghĩa tuyên truyền này. 

Đoàn kết và những bài học từ lịch sử

Thứ ba, lịch sử Việt Nam với những cuộc chiến tranh kéo dài và tổn thất nặng nề vốn đã kết thúc 45 năm về trước đã dạy cho người dân hiểu rằng sự đoàn kết có thể tiếp thêm sức mạnh cho tổ quốc để vượt qua mọi thách thức lớn lao; COVID-19 cũng không phải ngoại lệ. Quả thực, người dân Việt Nam hiện dường như đang đoàn kết hơn bao giờ hết trong cuộc chiến chống lại một thế lực mà chính phủ ta gọi là “kẻ thù vô hình”. Về cơ bản người dân thể hiện sự tín nhiệm cao đối với nhà nước và sẵn sàng tuân thủ các chỉ đạo, hướng dẫn của chính phủ trong cuộc khủng hoảng đặc biệt này. Một khi liên quan đến việc đảm bảo tính mạng con người và sức khỏe cộng đồng thì việc hy sinh lợi ích cá nhân vì mục tiêu chung dường như dễ dàng được đa số người dân chấp nhận. Các biểu ngữ, khẩu hiệu như “Chống dịch như chống giặc” hay “Ở nhà là yêu nước” được lan truyền rộng rãi trên các phương tiện thông tin đại chúng đã thôi thúc người dân ứng phó một cách chủ động hơn trong cuộc đấu tranh chống lại virus.

Cuối cùng nhưng không kém phần quan trọng, việc đeo khẩu trang ở nơi công cộng được người dân chấp nhận rộng rãi kể cả trước khi đại dịch diễn ra. Các thành phố lớn ở Việt Nam không may được biết đến do có chất lượng không khí độc hại khởi nguồn từ khí thải, đốt rác và khói bụi. Vì thế, người dân đã quá quen với việc đeo khẩu trang và một số vật dụng cần thiết khác để tự bảo vệ bản thân khỏi các bệnh về đường hô hấp cũng như phơi nhiễm có hại cho sức khỏe. Trước bối cảnh COVID-19, thói quen tốt này – vốn xuát phát từ một nhu cầu thiết yếu đáng buồn – lại trở nên có ích trong việc ngăn chặn sự truyền nhiễm virus từ người sang người.

Mở đường cho khôi phục kinh tế và một “trạng thái bình thường mới”

Đối với chính phủ, doanh nghiệp và người dân, đây là thời điểm để phục hồi nền kinh tế. Dễ dàng nhận thấy cảnh tượng xe cộ tấp nập trở lại trên những con phố đông đúc ở Hà Nội và thành phố Hồ Chí Minh và du lịch nội địa cũng được nối lại khi dịch vụ khách sạn bắt đầu mở cửa đón khách. Đa số địa phương đã cho phép tổ chức các sự kiện đông người, bao gồm các sự kiện thể thao, lễ hội và tập trung đông người ở các khu vực công cộng. Phần lớn dịch vụ không thiết yếu được hoạt động trở lại, trừ các quán karaoke và câu lạc bộ đêm, theo như thông báo của Thủ tướng Chính phủ ngày 7/5. Thông báo này như một liệu pháp giải tỏa áp lực, đặc biệt là đối với các hộ kinh doanh, buôn bán nhỏ lẻ. Lệnh hạn chế đi lại với các biện pháp giãn cách xã hội cuối cùng cũng được gỡ bỏ đối với mọi hình thức giao thông vận tải. Trường học mở cửa trở lại từ đầu tháng 5 và ban đầu được triển khai thử nghiệm một số biện pháp bảo vệ và giãn cách. Hiện tại, các trường học đã trở lại hoạt động bình thường và đa số không cần áp dụng các biện pháp khắt khe.

Với thành công bước đầu nêu trên, Việt Nam vẫn giữ vững tinh thần cảnh giác và hiểu rõ đại dịch COVID-19 chưa thực sự kết thúc. Mọi người vẫn được khuyến cáo nên đeo khẩu trang và sử dụng nước rửa tay sát khuẩn. Để tuân thủ hướng dẫn của chính phủ về tiêu chuẩn vệ sinh và giãn cách, nhiều hàng quán sẽ phải đổi mới kiểu hình kinh doanh đã xưa cũ và hướng dẫn khách hàng từng bước làm quen với các quy định và cách thức vận hành mới. Các quán ăn vỉa hè có không gian nhỏ hẹp có thể sẽ đối mặt với nhiều khó khăn hơn để thực hiện theo những chỉ dẫn mới này. Đây là một vấn đề cấp bách cần được đề cập và sớm có hướng giải quyết. Song nhìn chung, người dân và chính phủ Việt Nam với phản ứng nhanh chóng và sớm có các gói cứu trợ và chính sách hỗ trợ mới vẫn khá lạc quan về một sự phục hồi kinh tế chậm nhưng ổn định trong giai đoạn hậu COVID-19. 

Friedrich-Ebert-Stiftung
Văn phòng Việt Nam 

7 Bà Huyện Thanh Quan
Ba Đình 
Hà Nội  - Việt Nam
Hòm thư 44

+84   24 38455108
+84   24 38452631

mail(at)fes-vietnam.org

về đầu trang